Nederland speelt conservatief. Maar dat is niet de schuld van Ronald Koeman.

De maand vóór een WK is veel leuker. Onderwerpen als speelwijzen, systemen en kanshebbers prikkelt de fantasie; alles kan nog. Voor deze editie is er  echter bijzonder veel fantasie nodig om er nog iets van te maken.

Voor degenen die denken dat ik doel op politieke of geopolitieke kwesties: geen zorgen, dat ongemak ga ik op zijn Nederlands uit de weg. Ook niet over de vele blessures en de spelers van Oranje die uit vorm zijn, al is het leegzuigende karakter van de voetbalkalender (en het onvermogen daar iets aan te willen of kunnen doen) een essay op zichzelf waard.

Mijn moeite zit vooral in de werkwijze van de bondscoach, die elke vorm van creativiteit, eigengereidheid en plezier uit een spelersgroep lijkt te verdrijven. Daarvoor in de plaats komt een aartsconservatieve voetbalvisie die bovendien al 25 jaar hooguit middelmatige resultaten oplevert (en dat is nog een mild oordeel). Het vorige EK legde dat onvermogen al pijnlijk bloot. Een overwinning op Roemenië en met de hakken over de sloot langs Turkije komen, zijn allesbehalve historische prestaties. 

Die twee factoren (een gemankeerde selectie en een gemankeerde coach) zorgen er waarschijnlijk voor dat ‘we’ er in de zestiende finales alweer uitvliegen, vermoedelijk tegen Marokko. Daarom stel ik voor om de analyse alvast een laag dieper te voeren en die komende blamage alvast te verwerken met een oplossing.

De KNVB heeft een roemrucht verleden als het gaat om falend aanstellingsbeleid, zeker rondom de bondscoach van het Nederlands elftal. Tot op de dag van vandaag weet de bond die traditie moeiteloos in stand te houden. De recente uitspraken van Nigel de Jong (bewijsstuk A van het merkwaardige personeelsbeleid) over de opvolging van de stoppende Ronald Koeman spreken boekdelen. “We wachten tot na het WK, want er is geen vacature.” Ik geef u even de ruimte om die zin te verwerken. Alsof Ronald Koeman de strategie bepaalt over zijn opvolging. 

Historisch gezien grossiert de KNVB al in extreme uitglijders. Enkele hoogtepunten: Rinus Michels werd na het gewonnen EK van 1988 direct technisch manager en mocht vervolgens zijn eigen opvolger aanwijzen : Thijs Libregts. Een trainer die later vooral herinnerd werd vanwege zijn racistische uitspraken (“het gemankeerde karakter van het zwarte ras, weet u”). Vervolgens lag de weg open voor Johan Cruijff, die bovendien de steun van vrijwel de volledige spelersgroep genoot, maar de KNVB koos voor Leo Beenhakker, die met een mondiale topselectie hopeloos faalde op het WK van 1990. In 1994 kon de KNVB orde op zaken stellen, maar wederom werd Cruijff gepasseerd. Dick Advocaat gold als de veiligere keuze, met als gevolg een campagne van Oranje die zelfs geen plek verdient in het collectief onbewuste. Schijnbaar veilig boven ambitie: het is een zeer hardnekkige organisatiecultuur.

In de afgelopen 25 jaar stelde de KNVB dertien bondscoaches aan. Eén was er de juiste keuze: Louis van Gaal in 2012. Al moet ik dat meteen nuanceren, want ook die beslissing kwam niet voort uit een zorgvuldig plan. Johan Cruijff noemde het destijds terecht een ondoordachte haastklus; binnen anderhalve week lag er al een contract klaar nadat Bert van Marwijk na het dramatische EK van 2012 opstapte. Van een profiel of gedegen gesprekken was geen sprake.

De rest van de lijst spreekt verder voor zich. Marco van Basten, Danny Blind, Frank de Boer en de toen al pensioengerechtigde Guus Hiddink waren absurde en rampzalige aanstellingen die iemand met een beetje kennis van zaken nooit zou hebben gedaan. Dick Advocaat en Ronald Koeman ogen op papier misschien als verstandige, ervaren keuzes (een soort Hollandse zuinigheid waar we om onduidelijke redenen trots op zijn), maar in werkelijkheid betekenen ze — naast zeer matige resultaten — het verloochenen van ons belangrijkste uithangbord: attractief voetbal.

Oh ja, Bert van Marwijk haalde in 2010 de WK-finale dankzij één goede helft tegen Brazilië, maar dat verbloemt nog altijd de afschuwelijke, defensieve en angstige speelwijze van dat elftal. Net zoals het resultaat op het vorige EK en het WK van 2022 verhult hoe weinig ambitieus Oranje daadwerkelijk speelde. En juist daar ligt mijn punt. Op een groot toernooi waarop zelfs landen als Engeland en Frankrijk zich met extreem getalenteerde selecties gedragen als bange poeperds en slaapverwekkend voetbal spelen , zouden wij daar op z’n Hollands lak aan moeten hebben en biedt het een kans je te profileren. 

Speel creatief. Aanvallend. En vooral Innovatief. Met plezier. Blaas de Nederlandse voetbalidentiteit nieuw leven in en stel op basis daarvan een coach aan. En als het niet mogelijk is om een Nederlandstalige coach aan te stellen, dan wil ik de KNVB er ook op wijzen dat er nog een hele wereld buiten de landsgrenzen bestaat met zeer geschikte kandidaten. Dan kunnen we dit WK snel vergeten en kunnen we over twee jaar weer genieten van Oranje.

Zonde. Want het had al opgelost kunnen zijn. Bosz was vorig seizoen nog beschikbaar om vast te leggen, flirtte openlijk, maar verlengde inmiddels bij PSV. Waarom? Omdat Nigel de Jong vond dat er “geen vacature” was. Met zulk ‘beleid’ heb je eigenlijk geen tegenstanders meer nodig.