> ## Content Index > Fetch the complete content index at: https://www.schutzenfest.nl/llms.txt > Use this file to discover other available public pages before exploring further. # Wat kost het om nee te zeggen? - URL: https://www.schutzenfest.nl/wat-kost-het-om-nee-te-zeggen/ - Published: 2026-08-27T06:13:42.000Z - Updated: 2026-08-27T06:13:42.000Z - Author: Enrique Lodero Tijjani Reijnders is naar Saudi-Arabië. De middenvelder van Manchester City gaat er ongeveer twintig miljoen euro per jaar verdienen. Bij City was dat rond de zeven miljoen. Het zijn bedragen waarbij het weinig zin heeft om ze nog naar een maandloon om te rekenen. Ze behoren tot dezelfde categorie als de afstand tot Jupiter: je kunt er een getal achter zetten, maar voorstellen kun je het niet. Toch is het verschil interessant. Dertien miljoen euro. Ieder jaar opnieuw. De vraag die vervolgens bijna automatisch wordt gesteld, is even simpel als verleidelijk: zou jij het doen? Mijn eerste reactie is nee. Mijn tweede reactie is dat het wel erg gemakkelijk nee zeggen is wanneer niemand mij twintig miljoen euro heeft aangeboden. En mijn derde reactie is interessanter: waarom vind ik eigenlijk dat Reijnders het níét zou moeten doen? In de eerste plaats vanwege het sportieve element. De Premier League is de absolute mondiale top. En hoewel hij misschien vond dat hij niet genoeg speeltijd kreeg, was er nog voldoende interesse van andere clubs. Sportief gezien is het enorm zonde om voor je dertigste in een competitie te spelen die aan elkaar hangt van oudere topspelers, met daarnaast veel matigheid in niveau, sfeer en mondiale aandacht. Maar omdat die argumentatie zo evident is, wil ik liever nadenken over een ander element. Een tijdje geleden ging het bij Rondo over voetballen in Saudi-Arabië. Khalid Boulahrouz en Fred Rutten hoefden niet lang over het morele dilemma na te denken. Voor zulke bedragen zouden ze gaan. Ik merkte dat hun vanzelfsprekendheid me ergerde. Niet omdat geld geen legitieme reden zou mogen zijn om ergens te werken. Integendeel. De meeste mensen werken voor geld. Een voetballer mag dat ook. Het was het ontbreken van twijfel dat me stoorde. Alsof er werkelijk maar één vraag bestond: hoeveel? Maar als ik wil weten waarom dat me ergert, volstaat verontwaardiging niet. Dan moet eerst een andere vraag worden beantwoord. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer een voetballer een contract in Saudi-Arabië tekent? Het gemakkelijkste antwoord is: hij neemt bloedgeld aan. Het is ook het minst precieze. Sinds 2023 is 75 procent van Al-Hilal, Al-Nassr, Al-Ittihad en Al-Ahli eigendom van het Public Investment Fund, PIF. De overige 25 procent kwam terecht bij non-profitstichtingen rond de clubs. PIF is het staatsinvesteringsfonds van Saudi-Arabië. Kroonprins en premier Mohammed bin Salman is voorzitter. Het fonds wordt gevoed door verschillende bronnen: rendement op investeringen, leningen, kapitaalinjecties van de staat en overdrachten van staatsbezittingen. Daaronder vallen grote pakketten aandelen in staatsoliebedrijf Saudi Aramco. De route olie - staat - PIF - voetbal bestaat dus wel degelijk, maar een salaris van een voetballer aanwijzen als een paar specifieke vaten olie is onzin. Het ongemakkelijke zit elders. Human Rights Watch publiceerde in 2024 een uitgebreid onderzoek naar PIF. Daarin wordt niet alleen gesteld dat het fonds eigendom is van een staat die mensenrechten schendt. Volgens de onderzoekers heeft PIF zelf geprofiteerd van en bijgedragen aan mensenrechtenschendingen. Na de beruchte anticorruptiecampagne van 2017 werden honderden Saudische zakenmensen, functionarissen en leden van de koninklijke familie vastgezet, onder meer in het Ritz-Carlton in Riyad. Voormalige gevangenen en andere bronnen beschreven mishandeling en dwang. Vermogensbestanddelen werden afgestaan. Human Rights Watch vond aanwijzingen dat sommige van de op die manier verkregen bezittingen uiteindelijk bij PIF of ondernemingen onder zijn controle terechtkwamen. Dat maakt de afstand kleiner. Niet: ergens in het land waar mijn werkgever gevestigd is, gebeuren afschuwelijke dingen. Maar: mijn club is grotendeels eigendom van een staatsfonds dat centraal staat in het machtsproject van Mohammed bin Salman en dat volgens Human Rights Watch zelf van repressie heeft geprofiteerd. En dan is het misschien goed om even niet over 'de mensenrechtensituatie' te spreken. Saudi-Arabië executeerde in 2025 minstens 356 mensen, het hoogste aantal sinds mensenrechtenorganisaties de cijfers bijhouden. Mensen werden ter dood gebracht voor niet-dodelijke drugsdelicten. Onder de geëxecuteerden waren mannen die werden veroordeeld voor feiten die zij als minderjarige zouden hebben gepleegd. Journalist Turki al-Jasser werd in juni 2025 geëxecuteerd na een geheim proces. Hij had onder meer geschreven over corruptie binnen het koningshuis. De Amerikaanse inlichtingendiensten concludeerden eerder dat Mohammed bin Salman goedkeuring gaf aan de operatie om journalist Jamal Khashoggi in het Saudische consulaat in Istanbul gevangen te nemen of te doden. Khashoggi ging naar binnen om documenten voor zijn huwelijk op te halen. Hij kwam niet meer naar buiten. Human Rights Watch rapporteerde daarnaast dat Saudische grenswachten honderden Ethiopische migranten en asielzoekers aan de grens met Jemen zouden hebben gedood. Arbeidsmigranten worden geconfronteerd met loondiefstal, gevaarlijke arbeidsomstandigheden en een systeem waarin werkgevers grote macht over hen houden. Activisten en critici verdwijnen achter de tralies. Dit is dus de staat waarmee we te maken hebben. Dat betekent nog niet dat Tijjani Reijnders verantwoordelijk wordt voor een executie zodra hij zijn handtekening zet. Maar doen alsof het slechts om een aantrekkelijke buitenlandse competitie gaat, wordt eveneens lastig. Tegelijk gebeurt er iets anders in Saudi-Arabië. Vrouwen rijden tegenwoordig auto. Hun deelname aan de arbeidsmarkt is sterk gestegen. Er is vrouwenvoetbal. Bioscopen en concerten zijn teruggekeerd. Het land investeert in toerisme, entertainment, infrastructuur en sport. Dat zijn geen verzonnen veranderingen. Mohammed bin Salman probeert met Vision 2030 een economie te bouwen die minder afhankelijk is van olie. Saudi-Arabië heeft bovendien een jonge bevolking en voetbal was er al immens populair voordat Cristiano Ronaldo ooit een voet in Riyad zette. Het is daarom te gemakkelijk om iedere euro die aan voetbal wordt uitgegeven sportswashing te noemen. Een land mag een betere voetbalcompetitie willen. Het mag toeristen willen trekken. Het mag willen dat zijn kinderen sporten. Het mag zelfs willen dat de rest van de wereld het een aantrekkelijk land vindt. Nederland doet aan internationale cultuurpromotie. Frankrijk gebruikt zijn gastronomie. Zuid-Korea heeft K-pop. Groot-Brittannië heeft de Premier League. In de internationale politiek heet dat soft power: je probeert invloed te krijgen doordat anderen iets aantrekkelijk aan je vinden. Wanneer wordt dat sportswashing? Waarschijnlijk wanneer er iets bij komt. Een vlek. Sportswashing wordt vaak voorgesteld als een nogal primitieve truc. Een dictator doet iets verschrikkelijks, koopt vervolgens een voetbalclub en hoopt dat wij het eerste vergeten. Zo eenvoudig werkt het vermoedelijk niet. Saudi-Arabië verbergt bovendien nauwelijks dat sport ook een reputatieproject is. In officiële plannen rond Vision 2030 wordt gesproken over het internationale beeld van het koninkrijk, sportdiplomatie en soft power. Het WK van 2034 moet Saudi-Arabië onder meer internationaal positioneren als economische, culturele, toeristische en sportieve bestemming. Dat is op zichzelf nog geen misdaad. Ieder land doet aan reputatiemanagement. Het relevante verschil is dat Saudi-Arabië tegelijkertijd journalisten opsluit, mensen executeert en politieke oppositie onderdrukt. Misschien is het doel daarom ook niet dat wij Khashoggi vergeten. Misschien is normalisering een beter woord. Twintig jaar geleden riepen Saudi-Arabië en voetbal bij een Europese supporter waarschijnlijk vooral beelden op van een nationaal elftal dat eens in de vier jaar op een WK verscheen. Nu is er Ronaldo. Transfergeruchten. Binnenkort een WK. Je hoeft niet ineens te denken dat Saudi-Arabië een liberale democratie is. Het is voldoende wanneer het land langzaam een gewone plaats in je voetbalwereld krijgt. Saudi-Arabië? O ja. Daar wordt tegenwoordig natuurlijk ook gewoon gevoetbald. Het woord gewoon doet dan veel werk. En daarmee komen we terug bij de voetballer. Cristiano Ronaldo heeft Jamal Khashoggi niet vermoord. Tijjani Reijnders heeft niemand geëxecuteerd. Wie beweert dat een voetballer door zijn contract rechtstreeks medeplichtig wordt aan zulke misdaden, maakt het zichzelf te gemakkelijk. Maar er bestaat ook een andere vorm van betrokkenheid. Een Nederlandse ingenieur kan naar Riyad vertrekken om een waterzuiveringsinstallatie te bouwen. Saudi-Arabië koopt dan zijn technische kennis. Als niemand in Europa ooit zijn naam hoort, werkt die installatie even goed. Bij Cristiano Ronaldo ligt dat anders. Als niemand buiten Riyad zou weten dat hij bij Al-Nassr speelt, zou een groot deel van de waarde van zijn komst verdwijnen. Zijn bekendheid is geen toevallig gevolg van zijn arbeid, maar een deel van het product. Saudi-Arabië koopt niet alleen doelpunten. Het koopt aandacht. Instagramvolgers. Shirts. Televisiekijkers. Kinderen die ineens weten wat Al-Nassr is. Sportpagina's die iedere week over Riyad schrijven. En daarmee ontstaat volgens mij een moreel aandeel. Niet in de executie zelf. Wel in het project dat de staat aantrekkelijker, relevanter en uiteindelijk normaler maakt. Maar daarmee is Reijnders nog niet veroordeeld. Want ook tussen voetballers bestaan verschillen. Stel een 29-jarige speler heeft na een carrière in de middenmoot van het Europese voetbal genoeg verdiend om goed van te leven, maar niet om nooit meer over geld na te denken. Hij onderhoudt bovendien ouders en andere familieleden. Een Saudische club biedt hem ineens tien keer zijn salaris. Dan verandert de vraag. Geld is niet voor iedereen hetzelfde. Voor zo'n speler kan één contract de bestaanszekerheid van een hele familie veranderen. Een huis, onderwijs, zorg, financiële zekerheid. De volgende miljoen verandert minder. En de honderdste miljoen waarschijnlijk bijna niets meer. Daarom vind ik keuzevrijheid relevant voor morele verantwoordelijkheid. Van iemand die met één contract de bestaanszekerheid van een hele familie kan veranderen, verlang ik minder gemakkelijk dat hij uit principe weigert. Maar Tijjani Reijnders? Stel dat de genoemde bedragen ongeveer kloppen. Zeven miljoen per jaar bij Manchester City. Twintig miljoen in Saudi-Arabië. Ik ga niet beweren dat dertien miljoen niets is omdat hij al rijk is. Dat zou potsierlijk zijn. Dertien miljoen is dertien miljoen. Maar er bestaat ook zoiets als genoeg. Reijnders hoeft niet te kiezen tussen zijn principes en de toekomst van zijn kinderen. Zijn kinderen zijn al veilig. Hun kinderen vermoedelijk ook. Hij kiest tussen buitengewoon rijk en nog buitengewoon veel rijker. Misschien wordt verantwoordelijkheid groter naarmate het gemakkelijker wordt om nee te zeggen. Dat is ook waarom het antwoord van Boulahrouz en Rutten mij achteraf nog steeds tegenstaat. Niet omdat zij zeiden dat ze zouden gaan. Misschien zou ik dat uiteindelijk zelf ook doen. Het was de afwezigheid van een prijs die niet in euro's kon worden uitgedrukt. Alsof twintig miljoen automatisch ieder ander argument beëindigt. Toch zit er iets behaaglijks in het veroordelen van voetballers. Nederlandse bedrijven doen zaken met Saudi-Arabië. Europese regeringen werken samen met Mohammed bin Salman. Banken financieren projecten. Westerse landen verkopen wapens. FIFA heeft Saudi-Arabië het WK van 2034 toegewezen. En wij zullen kijken. Dat laatste weet ik vrijwel zeker. Stel dat Nederland in 2034 een kwartfinale speelt in Riyad. Ga ik principieel de televisie uitzetten? Waarschijnlijk niet. Dan wordt het wat goedkoop om vanaf mijn bank te vertellen dat een voetballer zijn principes heeft verkocht. Dat ontslaat hem niet van zijn verantwoordelijkheid. Hypocrisie werkt namelijk niet zo. Als een roker zegt dat roken ongezond is, worden sigaretten daar niet gezonder van. Maar het verandert wel de toon waarmee je het verwijt kunt maken. Er bestaat geen keurige grens tussen de schuldigen en de onschuldigen. Daarom weet ik inmiddels ook niet meer of de oorspronkelijke vraag de juiste is. Zou jij voor twintig miljoen naar Saudi-Arabië gaan? Zet genoeg nullen achter een bedrag en principes krijgen een merkwaardige elasticiteit. Het is gemakkelijk om daar vanuit mijn huidige positie stoer over te doen. De betere vraag lijkt me inmiddels: wat verkoop je wanneer je gaat? Een voetballer die met één contract zijn familie financiële zekerheid kan geven, verkoopt zijn arbeid. Een ingenieur die een waterzuiveringsinstallatie bouwt, verkoopt zijn kennis. Maar wanneer een wereldberoemde voetballer door een staat uitzonderlijk veel geld wordt aangeboden omdat juist zijn gezicht, aanzien en miljoenen volgers waarde hebben voor een internationaal reputatieproject, verkoopt hij ook iets anders. Een klein stukje legitimiteit. Daarmee wordt hij niet verantwoordelijk voor wat Mohammed bin Salman doet. Maar helemaal niets met hem te maken hebben, kan hij evenmin volhouden. Dat ergerde mij zo aan die vanzelfsprekendheid bij Rondo, aan andere tafels en bij de koffiemachine. Niet dat Boulahrouz en Rutten voor het geld zouden kiezen. Maar dat er kennelijk niets tegenover dat geld stond. Geen moment waarop je jezelf moet afvragen wat iemand eigenlijk van je koopt wanneer hij je een bedrag aanbiedt dat ieder economisch verstand te boven gaat. Misschien zou ik uiteindelijk ook gaan. Ik hoop alleen dat ik niet onmiddellijk wist dat ik het zou doen.